Kort antwoord
Heipalen zijn geprefabriceerde betonpalen die met een heistelling de grond in worden geslagen tot in een draagkrachtige zandlaag. Ze dragen veel per paal en zijn de goedkoopste paalfundering per ton draagvermogen, maar het heien geeft trillingen en geluid en de heistelling heeft ruimte nodig. Bij een aanbouw naast een oude woning of in een smalle tuin kiezen we daarom vaak schroefpalen; bij een grote aanbouw op een goed bereikbaar perceel zijn heipalen de logische keuze.
Waarom palen: de grond draagt niet overal
Een fundering heeft maar één taak: het gewicht van het gebouw overdragen aan grond die dat gewicht kan dragen zonder te veel in te zakken. In de helft van Nederland ligt zulke grond direct onder het maaiveld: zand op de Veluwe, in Brabant, Limburg, de Utrechtse Heuvelrug en de duinstreek. Daar volstaat een fundering op staal. In de andere helft, het westen en noorden met klei en veen, ligt het draagkrachtige zand pas op 8 tot 25 meter diepte. Klei en veen zakken onder een last langzaam en lang in; een huis dat daarop zou staan, scheurt en verzakt.
Een paal lost dat op door het gewicht langs de slappe lagen heen naar beneden te brengen. Een paal draagt op twee manieren: met de punt op het zand (puntdraagvermogen) en met de wrijving van de grond langs de schacht (schachtwrijving). Bij heipalen in Nederland is de punt het belangrijkst: de paal wordt een of twee meter het zand in geslagen en staat daar als op een vaste vloer.
Wat een heipaal is
De heipaal zoals we die in Nederland kennen is een prefab betonpaal: vierkant, van voorgespannen beton, in de fabriek gestort in lengtes van 5 tot ruim 25 meter. Voor woningbouw en aanbouwen zijn afmetingen van 220 bij 220 tot 290 bij 290 millimeter gebruikelijk; onder grotere gebouwen tot 450 bij 450. De paal heeft een stalen punt en soms een opzetstuk voor het heiblok. Lengte en afmeting volgen uit de sondering en de berekening van de constructeur; zelf een 'standaardpaal' kiezen is niet mogelijk.
Naast prefab betonpalen bestaan houten palen (vroeger standaard, nu alleen nog voor herstel of onder water), stalen buispalen en in de grond gevormde palen zoals vibropalen. Die laatste worden ook geheid, maar de buis wordt daarna weer getrokken; ze staan in trillingsarme boorpalen en vibropalen.
Zo verloopt het heien
Heien is in een paar uur gebeurd, maar de voorbereiding duurt weken. Eerst wordt gesondeerd en rekent de constructeur het paalplan uit: aantal, plaats, lengte en afmeting. De palen worden besteld en geleverd, de tuin wordt bereikbaar gemaakt en er wordt een vooropname bij de buren gedaan. Op de heidag zelf gaat het zo:
- De heistelling (een rupskraan met een makelaar, de verticale geleiding) wordt opgesteld; voor een aanbouw vaak een compacte stelling van 10 tot 20 ton
- De paal wordt aangepikt, in de makelaar gehesen en op de uitgezette plek gezet
- Het heiblok (hydraulisch, 1 tot 4 ton) slaat de paal in slagen van enkele centimeters de grond in; door klei en veen gaat dat snel, in het zand loopt het vast
- Bij de laatste meters wordt 'gekalenderd': de zakking per 10 of 25 slagen wordt genoteerd; een vooraf berekende kleine zakking bevestigt dat de paal op het zand staat
- De paalkop wordt op de juiste hoogte afgehakt (gesneld) en de wapening komt vrij voor de funderingsbalk
- Daarna worden de funderingsbalken of de funderingsplaat op de palen gestort
Trillingen, geluid en de buren
Dit is de reden waarom heipalen bij een aanbouw vaak afvallen. Elke slag geeft een trilling die zich door de grond voortplant naar de bestaande woning en de buren. Bij een gezonde woning op een goede fundering is dat zelden een probleem, maar bij een vooroorlogse woning op houten palen, een woning met bestaande scheuren of een monument kan heien schade geven. De Nederlandse richtlijn hiervoor is de SBR-trillingsrichtlijn A (schade aan gebouwen) en B (hinder voor personen); de constructeur of de heier beoordeelt vooraf of het kan.
De gebruikelijke voorzorg is een bouwkundige vooropname van de omliggende woningen: foto's van bestaande scheuren en gebreken, zodat achteraf duidelijk is wat nieuw is. Bij twijfel worden trillingsmeters geplaatst. Geluid is het andere punt: heien produceert 90 tot 110 decibel en is bij de meeste gemeenten alleen op werkdagen overdag toegestaan. Informeer de buren een week vooraf; de heidag is meestal één dag.
Bereikbaarheid: komt de stelling erbij?
Een heistelling heeft een vrije doorgang van minimaal 2,5 tot 3 meter nodig, een draagkrachtige ondergrond (rijplaten op de tuin) en werkhoogte voor de makelaar van 10 tot 15 meter, dus geen bomen of kabels erboven. Bij een hoekwoning, een twee-onder-een-kap of een vrijstaande woning lukt dat meestal. Bij een tussenwoning zonder brede achterom niet: dan moet de stelling over het huis worden gehesen met een grote mobiele kraan op straat, wat duizenden euro's extra kost, of u kiest voor schroefpalen, waarvan de machine door een deur van 80 centimeter past.
Wat heipalen kosten
De prijs van een heipaal zelf is bescheiden: enkele honderden euro's tot circa € 900 per paal geleverd en geheid, afhankelijk van lengte en afmeting. De vaste kosten wegen bij een aanbouw zwaarder: de aan- en afvoer van de heistelling (mobilisatie), rijplaten, de sondering en het paalplan. Daardoor is heien bij 6 tot 10 palen voor een aanbouw relatief duur per paal, en wordt het pas voordelig bij grotere aantallen.
Schuif opzij voor de hele tabel →
Heipalen of schroefpalen: onze afweging
Heipalen kiezen we bij een aanbouw of uitbouw als de tuin goed bereikbaar is, de omliggende woningen een gezonde fundering hebben en de belasting groot is, bijvoorbeeld bij een aanbouw met verdieping of een zware gemetselde uitbouw. Schroefpalen kiezen we bij rijwoningen, kleine of ingesloten tuinen, vooroorlogse woningen en overal waar trillingen een risico zijn. In de praktijk is dat bij een uitbouw in de stad de meerderheid. Het volledige vergelijk met voor- en nadelen staat in fundering voor een aanbouw; wat de keuze doet met het totaalbudget leest u in funderingskosten.
Veelgestelde vragen
Hoe diep gaan heipalen?
Tot in de draagkrachtige zandlaag, plus een of twee meter daarin. In het westen en noorden van Nederland is dat vaak 10 tot 20 meter, plaatselijk dieper; de sondering laat precies zien waar het zand begint. Op zandgronden zijn geen heipalen nodig.
Hoeveel heipalen heeft een aanbouw nodig?
Voor een aanbouw van 15 tot 25 m² meestal 6 tot 10 palen, onder de hoeken en op regelmatige afstand onder de funderingsbalken. Het aantal volgt uit het gewicht van de aanbouw en het draagvermogen per paal uit de sondering.
Kan heien mijn huis of dat van de buren beschadigen?
Bij oudere woningen, woningen op houten palen en woningen met bestaande scheuren is dat risico reëel. Daarom hoort een vooropname bij het heien en kiezen we in die situaties meestal voor trillingsarme schroefpalen.
Hoe lang duurt het heien van een aanbouw?
Het heien zelf is meestal in één dag klaar. De voorbereiding met sondering, berekening, bestelling van de palen en het bereikbaar maken van de tuin duurt 3 tot 6 weken.
Wat kost een heipaal?
Enkele honderden euro's tot circa € 900 per paal geleverd en geheid, afhankelijk van lengte en afmeting. Daar komen de vaste kosten bij voor de heistelling, de sondering en de funderingsbalken; voor een aanbouw komt een complete paalfundering indicatief op € 8.000 tot € 16.000 incl. btw.
