Kort antwoord
Een fundering op staal is een betonnen strook of plaat die direct op draagkrachtige grond rust, zonder palen. 'Staal' is het oude woord voor vaste ondergrond en heeft niets met metaal te maken. Het kan alleen waar zand dicht onder het maaiveld ligt: op de Veluwe, in Brabant en Limburg, op de Utrechtse Heuvelrug en in de duinstreek. De strook ligt vorstvrij op 60 tot 80 centimeter diepte en kost voor een aanbouw van 15 tot 20 m² indicatief € 3.000 tot € 7.000 incl. btw, veruit de goedkoopste fundering.
Wat 'op staal' betekent
Het woord zorgt voor verwarring: een fundering op staal bevat geen staal. 'Staal' is het oud-Nederlandse woord voor een vaste, stevige ondergrond, en 'op staal funderen' betekent: de fundering rechtstreeks op die ondergrond leggen. De gebruikelijke vorm is de strokenfundering, een gewapende betonstrook onder elke dragende muur, 40 tot 80 centimeter breed en 30 tot 50 centimeter hoog. Het alternatief is een funderingsplaat (een gewapende betonvloer over het hele oppervlak, dik 20 tot 30 centimeter), die de last over een groter vlak spreidt en bij een prefab aanbouw tegelijk de begane-grondvloer kan zijn.
De fundering ligt altijd vorstvrij: de onderkant minimaal 60 centimeter, in de regel 80 centimeter onder het maaiveld. Vriest de grond onder een fundering, dan zet hij uit en tilt hij de fundering op; op 80 centimeter diepte vriest het in Nederland niet.
Wanneer het kan
De voorwaarde is simpel en hard: er moet draagkrachtige grond liggen op de diepte van de fundering, en die grond moet niet verder zakken. Zand voldoet, mits het vast gepakt is; een sondering met een conusweerstand van 10 megapascal of meer op 1 tot 2 meter diepte is een gebruikelijk signaal dat het kan. Klei kan in sommige gevallen (stevige rivierklei in Gelderland of Zuid-Limburgse löss), veen nooit.
Minstens zo belangrijk: hoe is de bestaande woning gefundeerd? Staat die op staal, dan hoort de aanbouw ook op staal, zodat beide op dezelfde manier reageren op de grond. Staat de woning op palen, dan is een aanbouw op staal ernaast riskant: de aanbouw zakt wel iets mee met de grond, de woning niet, en de aansluiting scheurt. In veengebieden met bodemdaling is het verschil centimeters per tien jaar. Dan is een paalfundering voor de aanbouw de enige goede keuze, ook als de bovenste grondlaag stevig lijkt. Waarom dat zo werkt leest u in zetting en dilatatie.
Hoe breed en hoe diep?
De constructeur rekent de breedte uit met de draagkracht van de grond (uit de sondering) en de belasting per strekkende meter muur. Een lichte houtskeletbouw-uitbouw met plat dak belast de strook met zo'n 20 tot 40 kilonewton per meter; een gemetselde uitbouw met betonnen dak het dubbele. Op stevig zand (toelaatbare gronddruk 150 tot 300 kilopascal) volstaat dan een strook van 40 tot 60 centimeter breed. De diepte is zelden een rekenkwestie, maar een vorstkwestie: 80 centimeter onder maaiveld, of dieper als de bestaande fundering dieper ligt, want de nieuwe strook mag de grond onder de oude niet ondergraven.
Schuif opzij voor de hele tabel →
Zo wordt een strokenfundering gemaakt
Het is het snelste funderingswerk dat er is: bij een aanbouw van 15 tot 20 m² gaat er een week overheen, inclusief uitharden.
- Uitzetten van de aanbouw en ontgraven van de sleuven tot 80 centimeter onder maaiveld, tot op vast zand
- Controle van de sleufbodem door de uitvoerder of constructeur: is dit het zand uit de sondering?
- Werkvloer van schoon zand of mager beton, bekisting of gewoon de sleufwand als mal
- Wapeningskorf plaatsen, met stekken naar de vloer en eventueel naar de bestaande fundering
- Beton storten (meestal C20/25 of C30/37), trillen en minimaal een week uitharden voordat er gemetseld wordt
- Aanvullen, riolering en kruipruimte of geïsoleerde vloer aanbrengen
Kosten
Een fundering op staal is de goedkoopste fundering omdat er geen palen, geen zware machines en geen lange voorbereiding nodig zijn. Voor een aanbouw of uitbouw van 15 tot 20 m² rekent u indicatief € 3.000 tot € 7.000 incl. btw, inclusief grondwerk, wapening, beton en afvoer van grond. De sondering of een beoordeling van de grond komt daar in veel gevallen nog bij (€ 500 tot € 1.500), al zijn op zandgronden soms gegevens van buren of uit de Basisregistratie Ondergrond bruikbaar. Duurder wordt het bij een zachte toplaag die moet worden afgegraven en vervangen, bij hoog grondwater (bemaling) en bij een diepe bestaande fundering waar de nieuwe strook op moet aansluiten. Alle funderingen naast elkaar staan in funderingskosten.
Veelgemaakte fouten
De fundering op staal is eenvoudig, en juist daardoor gaat het soms mis bij zelfbouw of een te snelle aannemer.
- Te ondiep funderen (op 40 of 50 centimeter) om grondwerk te besparen: vorstschade na een strenge winter
- Op de teelaarde of op opgebrachte tuingrond storten in plaats van op het vaste zand eronder
- Een aanbouw op staal naast een woning op palen: zettingsverschil en scheuren bij de aansluiting
- De bestaande fundering ondergraven doordat de nieuwe sleuf dieper is dan de oude strook
- Geen dilatatie tussen oud en nieuw, zodat elke kleine beweging als scheur in het stucwerk terugkomt
Veelgestelde vragen
Wat betekent fundering op staal?
Een fundering die rechtstreeks op draagkrachtige grond rust, zonder palen: een betonnen strook onder de muren of een betonplaat onder het geheel. 'Staal' is het oude woord voor vaste ondergrond en heeft niets met metaal te maken.
Hoe diep moet een fundering op staal?
De onderkant ligt minimaal 60 en in de regel 80 centimeter onder het maaiveld, zodat de grond eronder niet kan bevriezen. Ligt het vaste zand dieper of de bestaande fundering dieper, dan gaat de nieuwe strook mee naar beneden.
Kan mijn aanbouw op staal als mijn huis op palen staat?
Dat raden we af. De aanbouw zakt dan mee met de grond en de woning niet, waardoor de aansluiting scheurt. In klei- en veengebieden krijgt de aanbouw dan ook palen, meestal schroefpalen.
Wat kost een strokenfundering voor een aanbouw?
Voor een aanbouw van 15 tot 20 m² indicatief € 3.000 tot € 7.000 incl. btw, inclusief grondwerk, wapening en beton. Een sondering of grondbeoordeling komt er vaak nog bij.
Hoe weet ik of mijn grond geschikt is?
Een sondering geeft zekerheid; op zandgronden volstaat soms een proefsleuf en de ervaring van de constructeur met de buurt, of openbare sonderingen uit de Basisregistratie Ondergrond. Kijk ook hoe de bestaande woning is gefundeerd: dat staat vaak op de bouwtekening bij het gemeentearchief.
