Zetting, dilatatie en de aansluiting van een aanbouw op de bestaande woning

Wat zetting is en waarom het altijd gebeurt

Grond is geen beton. Zet u er een gewicht op, dan wordt de grond eronder samengedrukt: de korrels schuiven dichter op elkaar en water wordt uit de poriën geperst. Dat heet zetting. Bij zand gaat het snel en is het klein: binnen weken enkele millimeters, daarna stabiel. Bij klei gaat het traag, maanden tot jaren, en gaat het om centimeters. Bij veen gaat het door zolang er gewicht op staat, en komt daar nog de autonome bodemdaling van het hele gebied bij: in veenweidegebieden zakt het maaiveld een halve tot een hele centimeter per jaar, los van wat erop staat.

Palen omzeilen de slappe lagen en zetten zich alleen in het zand waarop ze staan: een paar millimeter, en klaar. Daarom staat een aanbouw op palen na een jaar vrijwel stil, terwijl een aanbouw op staal in klei nog jaren meegeeft. Maar ook een aanbouw op palen zakt in het begin een fractie, en dat is al genoeg om een starre koppeling met een woning die al tachtig jaar stilstaat te laten scheuren.

Waar het misgaat: de starre koppeling

De klassieke fout is de aanbouw 'in verband' metselen met de bestaande gevel, de nieuwe vloer in de oude vloer laten doorlopen en één doorlopende stuclaag over de naad trekken. Het ziet er een jaar lang perfect uit. Dan verschijnt een haarscheur in de hoek binnen, een scheur in het buitenstucwerk op de naad, een kier onder de plint, en bij een plat dak soms een lekkage waar de dakbedekking over de naad is gespannen. De aanbouw is een paar millimeter gezakt en de woning niet; het materiaal dat beide verbindt, is gescheurd.

Het omgekeerde komt ook voor: een aanbouw op palen naast een woning op staal in veengebied. Nu zakt de woning langzaam door en de aanbouw niet. Hetzelfde resultaat, in spiegelbeeld. Dit is de reden waarom de fundering van de aanbouw bij voorkeur van hetzelfde type is als die van de woning: dan bewegen beide ongeveer gelijk.

De dilatatie: beweging toestaan in plaats van tegenhouden

Een dilatatievoeg is een opzettelijke, doorlopende naad tussen twee bouwdelen die beide hun eigen beweging toestaat. Bij een aanbouw loopt hij van de fundering tot het dak: de nieuwe fundering raakt de oude niet, de nieuwe muur staat met een voeg van 10 tot 20 millimeter naast de oude gevel, de vloer heeft een voeg of een flexibele overgang, en het dak sluit met een beweegbaar loodslab of een kraal aan. De voeg wordt gevuld met een samendrukbare band en aan de buitenkant afgewerkt met een elastische kit of een afdekprofiel, zodat hij wind- en waterdicht is maar wel kan bewegen.

Aan de binnenkant hoort een dilatatieprofiel in het stucwerk, of een bewuste schaduwvoeg, in plaats van een doorlopende stuclaag. Dat is esthetisch soms even wennen, maar een strakke voeg is beter dan een scheur op dezelfde plek. Bij een uitbouw waar de achtergevel is weggehaald, zit de dilatatie in de zijwanden en het dak; de stalen ligger rust op de oude bouwmuren en hoort bij de bestaande constructie.

Koppelen of loslaten: wanneer wat

De keuze maakt de constructeur, op basis van de funderingen en de grond. Dit zijn de gangbare situaties.

Detaillering die het verschil maakt

Een goede dilatatie is onzichtbaar in het dagelijks gebruik en zichtbaar in de tekening. Deze details vragen we standaard uit.

• Fundering: nieuwe strook of balk vrij van de oude, met een scheidingslaag (folie of isolatieplaat) ertussen
• Gevel: dilatatievoeg 10 – 20 mm met voegband en elastische kit, of een afdekprofiel; geen metselwerk in verband met de oude gevel
• Vloer: dekvloer van de uitbouw gescheiden van de bestaande vloer met een randstrook; vloerafwerking met een overgangsprofiel of een dilatatie in de tegels
• Dak: dakbedekking van de aanbouw met een losse opstand tegen de bestaande gevel en een loodslab of een muurafdekker die beweging toelaat
• Binnenafwerking: dilatatieprofiel in het stucwerk op de naad, of een schaduwvoeg; geen doorlopende gipsplaat over de overgang
• Leidingen: cv- en waterleidingen die van oud naar nieuw lopen met een flexibel stuk of een bocht die beweging toelaat; de riolering met een flexibele mof

Wat normaal is en wat niet

Een haarscheur in de kit van de dilatatie na het eerste jaar is normaal; de kit wordt bij het onderhoud na een jaar of twee vervangen. Een zettingsscheur van een halve millimeter in het stucwerk vlak naast de dilatatie kan ook; die wordt bij het eerste schilderwerk meegenomen. Niet normaal is een scheur die na het tweede jaar nog groeit, een voeg die aan de ene kant dicht is gedrukt en aan de andere kant openstaat, of een deur in de aanbouw die begint te klemmen. Dan beweegt er meer dan voorzien en is een meting op zijn plaats. Hoe een fundering wordt beoordeeld leest u in funderingsonderzoek bij oudere woningen.

Veelgestelde vragen