Kort antwoord
Een uitbouw of aanbouw in het achtererfgebied is vaak vergunningvrij als hij binnen 4 meter van de oorspronkelijke achtergevel blijft en niet hoger komt dan ongeveer 30 cm boven de vloer van de eerste verdieping, met een maximum van 5 meter. De gemeente kan in haar omgevingsplan andere regels stellen en bij monumenten gelden extra regels. Doe daarom altijd de Vergunningcheck in het Omgevingsloket en vraag bij twijfel de gemeente om bevestiging.
Twee sporen: technisch en ruimtelijk
Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Bij bouwen kijkt de wet naar twee soorten activiteiten. De technische bouwactiviteit gaat over de vraag of het bouwwerk veilig, gezond en energiezuinig is; die regels staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). De omgevingsplanactiviteit gaat over de vraag of het bouwwerk op die plek past; die regels staan in het omgevingsplan van de gemeente.
Voor de meeste uitbouwen en aanbouwen tot 5 meter hoog is de technische bouwactiviteit vergunningvrij. Of u voor het ruimtelijke deel een vergunning nodig hebt, hangt af van het omgevingsplan. Daarin staat voorlopig nog de zogenoemde bruidsschat: regels die het Rijk bij de invoering van de wet aan alle gemeenten heeft meegegeven, met onder meer de oude landelijke regels voor vergunningvrij bouwen. Gemeenten mogen die regels aanpassen, ruimer of strenger. Daardoor kan het antwoord per gemeente en zelfs per straat verschillen.
Let op: vergunningvrij betekent niet regelvrij. Ook een vergunningvrije uitbouw moet voldoen aan de bouwtechnische eisen uit het Bbl, bijvoorbeeld voor constructieve veiligheid, brandveiligheid en isolatie.
Wat is het achtererfgebied?
Vergunningvrij bouwen kan in principe alleen in het achtererfgebied. Volgens de uitleg van het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) begint dat gebied op 1 meter achter de voorkant van het hoofdgebouw en loopt het door tot de achterste perceelgrens. Het gebied direct achter de woning valt er altijd onder. Bij een hoekwoning ligt het anders: de strook langs de straat of een ander openbaar toegankelijk gebied telt vaak niet mee, en een bijbehorend bouwwerk moet meer dan 1 meter van openbaar toegankelijk gebied blijven.
Bouwt u aan de voorkant of aan een zijkant die naar de straat is gericht, dan is een omgevingsvergunning vrijwel altijd nodig.
De maten: diepte, hoogte en oppervlakte
De bruidsschat, zoals die in de meeste omgevingsplannen nog staat, hanteert de volgende hoofdregels voor een op de grond staand bijbehorend bouwwerk in het achtererfgebied. Ze komen overeen met de vroegere landelijke regels.
- Eén bouwlaag, op de grond staand, niet hoger dan 5 meter.
- Binnen 4 meter vanaf de achtergevel van het oorspronkelijke hoofdgebouw: niet hoger dan 0,3 meter boven de vloer van de eerste verdieping (de bovenkant van de scheidingsconstructie met de tweede bouwlaag).
- Verder dan 4 meter van het oorspronkelijke hoofdgebouw: in principe niet hoger dan 3 meter; met een schuin dak mag het onder voorwaarden hoger, tot maximaal 5 meter.
- Geen dakterras, balkon of andere niet op de grond gelegen buitenruimte.
- Geen woonruimte op de tweede bouwlaag of hoger.
- Een maximale bebouwing van het bebouwingsgebied (zie tabel).
Monumenten en beschermde gezichten
Is uw woning een rijksmonument, dan hebt u voor een uitbouw of aanbouw een omgevingsvergunning nodig voor een rijksmonumentenactiviteit, ook als het bouwwerk op een gewone woning vergunningvrij zou zijn. Bij een gemeentelijk monument, een provinciaal monument of een woning in een beschermd stads- of dorpsgezicht stelt de gemeente vaak aanvullende regels in het omgevingsplan. Ook hier geldt: de Vergunningcheck en de gemeente geven uitsluitsel.
Het omgevingsplan en de Vergunningcheck
Op omgevingswet.overheid.nl vindt u het Omgevingsloket. Via Regels op de kaart ziet u welke regels uit het omgevingsplan op uw adres van toepassing zijn. Met de Vergunningcheck beantwoordt u een reeks vragen over uw plan en krijgt u te zien of een vergunning of melding nodig is. De uitkomst is een indicatie waaraan u geen rechten kunt ontlenen.
Twijfelt u, vraag dan bij de gemeente om een vooroverleg of schriftelijke bevestiging. Bouwt u zonder vergunning terwijl die wel nodig was, dan kan de gemeente handhaven, tot aan het laten afbreken toe. Een omgevingsvergunning voor een uitbouw volgt meestal de reguliere procedure: de gemeente beslist binnen 8 weken, met een mogelijke verlenging van 6 weken. Reken daarnaast op leges; die verschillen per gemeente en zijn vaak een percentage van de bouwkosten.
Bouwmelding en de Wet kwaliteitsborging (Wkb)
Sinds 1 januari 2024 geldt de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) voor nieuwbouw in gevolgklasse 1. Daaronder vallen eenvoudige bouwwerken zoals grondgebonden woningen en kleine bijbehorende bouwwerken. Voor die bouwwerken toetst niet de gemeente de technische regels, maar een onafhankelijke kwaliteitsborger. In plaats van een vergunning voor de technische bouwactiviteit doet u een bouwmelding, uiterlijk 4 weken voor de start, en na afloop een gereedmelding met een dossier bevoegd gezag.
Verbouw valt voorlopig niet onder de Wkb. Een uitbouw of aanbouw die aan een bestaande woning vastzit, wordt in de praktijk doorgaans als verbouw behandeld. Is zo'n uitbouw niet vergunningvrij, dan vraagt u bij de gemeente een omgevingsvergunning aan voor de technische bouwactiviteit, naast eventueel de omgevingsplanactiviteit. Bij een vrijstaand bijgebouw dat niet vergunningvrij is, kan wel sprake zijn van nieuwbouw in gevolgklasse 1 met een bouwmelding en kwaliteitsborger. Laat de juiste route voor uw situatie vooraf door de gemeente bevestigen.
Schuif opzij voor de hele tabel →
Buren en burenrecht
Ook als u geen vergunning nodig hebt, blijven de regels uit het Burgerlijk Wetboek gelden. Zo mag u binnen 2 meter van de erfgrens geen ramen of balkons maken die uitzicht geven op het erf van de buren, tenzij zij toestemming geven. Bij een uitbouw tegen de erfgrens is overleg over de aansluiting, de fundering en het dakwater verstandig. Leg afspraken schriftelijk vast.
Veelgestelde vragen
Mag ik zonder vergunning 4 meter uitbouwen?
Vaak wel, als de uitbouw in het achtererfgebied ligt, niet hoger is dan ongeveer 30 cm boven de vloer van de eerste verdieping, geen dakterras heeft en u binnen de maximale bebouwing blijft. De gemeente kan in het omgevingsplan andere regels hebben, dus doe altijd de Vergunningcheck.
Mag ik dieper dan 4 meter bouwen zonder vergunning?
Volgens de bruidsschat kan dat, maar het deel verder dan 4 meter van het oorspronkelijke hoofdgebouw mag dan in principe niet hoger zijn dan 3 meter. Een hogere uitbouw over die diepte is meestal vergunningplichtig.
Is de uitkomst van de Vergunningcheck bindend?
Nee. De Vergunningcheck geeft een indicatie op basis van uw antwoorden. Wilt u zekerheid, vraag de gemeente dan om een schriftelijke bevestiging of dien een vergunningaanvraag in.
Heb ik een kwaliteitsborger nodig voor mijn uitbouw?
Voor verbouw, waaronder een uitbouw aan een bestaande woning doorgaans valt, geldt de Wkb voorlopig niet. Een kwaliteitsborger is dan niet verplicht. Bij een niet-vergunningvrij vrijstaand bijgebouw kan dat anders zijn; vraag het na bij de gemeente.
Hoe lang duurt een vergunningaanvraag voor een uitbouw?
Bij de reguliere procedure beslist de gemeente binnen 8 weken na de aanvraag. Die termijn kan één keer met maximaal 6 weken worden verlengd. Ontbreken er gegevens, dan schuift de termijn op.
Moet een vergunningvrije uitbouw aan het Bbl voldoen?
Ja. Vergunningvrij betekent dat de gemeente vooraf niet toetst, maar de bouwtechnische regels uit het Bbl gelden gewoon, bijvoorbeeld voor constructie, brandveiligheid en isolatie.
